Wat kun je zeggen over de geschiedenis van Erm? Op het eerste gezicht misschien niet veel. Maar schijn bedriegt. Sinds de eerste mensen voet zetten in Drenthe, lag Erm precies op hun route. Meer dan 5000 jaar geleden trokken ze vanuit het zuiden de Hondsrug op. Hoe we dat weten? Dankzij bijzondere archeologische vondsten.

Een moderne fly-over en een oeroude stroom

Wie via Oostereind naar Emmen rijdt, passeert de nieuwe fly-over over de N34: het viaduct Dolmen — vernoemd naar het woord voor hunebed. Maar nog voordat je dat moderne “hunebed” bereikt, steek je de Sleenerstroom over. Een klein riviertje, vaak over het hoofd gezien. Kijk je echter even terug, richting de hoge Ermer oever, dan sta je precies bij de plek waar in 1945 iets bijzonders werd gevonden.

Een toevalsvondst uit een boomkuil

In dat jaar speelden een paar tienjarige jongens uit Erm langs het water. Door een omgevallen boom was een kuil ontstaan, en daarin lag een tiental stenen half verborgen in het gele zand. Mooie stenen van ongeveer 8 bij 4 centimeter, met scherpe randen — perfect voor spelletjes. De meeste verdwenen tijdens het keilen in de Sleenerstroom. Maar Jan Brakels stak twee stenen in zijn zak. Hij vermoedde dat ze wel eens oud konden zijn.

Jan, afkomstig uit Oostereind en broer van Gerrit Willem Brakels, bewaarde de stenen jarenlang. Pas in 1987, tijdens een landelijke bibliotheekdag, liet hij ze in de bibliotheek van Vries zien aan een deskundige. Op een klassenfoto uit 1946 is Jan te zien: op de achterste rij de derde van links.

Wat bleken die stenen te zijn?

De stenen die Jan destijds voor de zekerheid had meegenomen, bleken bijlen uit de Nieuwe Steentijd (ca. 5300–2000 v. Chr.). Met veel zorg werden ze gedocumenteerd: één ovale bijl van kwartsitisch zandsteen en één rechthoekige bijl van gabbro. De bijlen zijn nu te bewonderen in het Drents Museum in Assen.

Een bijlendepot: offer of opslag?

Volgens deskundigen wijst het feit dat er oorspronkelijk tien bijlen lagen op een bijlendepot. Maar waarom zouden mensen in moerassig gebied, aan de rand van het water, zulke waardevolle gebruiksvoorwerpen achterlaten?

Er zijn twee mogelijke verklaringen:

• Een ritueel offer, bedoeld om natuurkrachten gunstig te stemmen.
• Een bewaarplaats, waarbij iemand de bijlen bewust verstopte maar ze om onbekende reden nooit meer ophaalde.

In het geval van Erm lijkt die laatste optie het meest aannemelijk.

Een vondst die tijden verbindt

Het mooie aan deze geschiedenis is hoe verschillende tijden samenkomen: een melding in 1987, een vondst uit 1945 en een gebruiksvoorwerp dat meer dan vijf millennia oud is. Een simpel spelletje met gevonden stenen leidde tot een onverwachte duik in de vroege geschiedenis van Erm.

Zo blijkt maar: heden en verleden zijn veel sterker met elkaar verweven dan je denkt.